Zapraszamy na prezentację Przemysława Plucińskiego pt. "Problem z własnością"

WŁASNOŚĆ

Własność to fundamentalna instytucja, zaś relacje własnościowe są podstawowymi relacjami społecznymi. Siłą rzeczy więc – zważając na ich konstytutywny charakter – to właśnie kwestie własnościowe związane są w sposób bezpośredni z najbardziej elementarnymi problemami społecznymi, których źródłem są stosunki gospodarcze.

Na poziomie „świadomości społecznej” owa doniosłość kwestii własnościowych często jest wypierana, rugowana czy też zwyczajnie nieuświadamiana. Dla przykładu – niekiedy konflikty społeczne, których fundamentem są relacje własnościowe, interpretowane są w kategoriach „walk symbolicznych” (np. konfliktów moralnych), miast „walk ekonomicznych”. Nie należy też zapominać, że określone stosunki własnościowe są nie tylko relacjami między ludźmi, konstytuują bowiem określone warunki strukturalne działania, całe systemy społeczne (np. kapitalizm).

Niemal ćwierćwiecze restytucji kapitalizmu w Polsce zawraca naszą uwagę pewien fakt – bardzo niebezpieczną redukcję wyobraźni i dyskusji na temat istoty własności oraz tego, jakie przybiera w konsekwencji oblicze instytucjonalne. Jak mi się wydaje, doszło w tym czasie do synonimizacji tego, czym są własność i stosunki własnościowe z własnością prywatną. Przyczyny tego stanu rzeczy są dość oczywiste – są konsekwencją przyjęcia w Polsce „anglosaskiego” modelu kapitalizmu jako wzoru, oraz skrajnie indywidualistycznych wizji jednostki i społeczeństwa, na których jest ufundowany.

Konsekwencje takiego stanu rzeczy są jednak dalekosiężne – na długo wyrugowały, na kilku poziomach: z dyskusji profesjonalnych, publicystycznych oraz świadomości potocznej, inne kolokacje własności. Redukując własność do własności prywatnej, tracimy jednocześnie z horyzontu całe bogactwo stosunków własnościowych (własność osobista a własność prywatna) oraz różnorakich, mniej czy bardziej zapośredniczonych, postaci współwłasności (własność publiczna, własność spółdzielcza, własność pracownicza), wreszcie – całe bogactwo relacji społecznych, jakie za sobą pociąga.

LEKTURY POMOCNICZE:

J. Heymann, Własnościowy paradygmat w teoriach nierówności społecznych, w: St. Kozyr-Kowalski, A. Przestalski, J. Włodarek (red.), Krytyka rozumu socjologicznego, Poznań 1997, 355-371

J. Tittenbrun, Ekonomiczny sens prywatyzacji. Spór o wyższość własności prywatnej nad publiczną, Poznań 1995

J. Tittenbrun, Upadek socjalizmu realnego w Polsce, Poznań 1992

St. Kozyr-Kowalski, Własność, Encyklopedia socjologii, t. IV, Warszawa 2002, s. 332-340

St. Kozyr-Kowalski, Zasady socjologicznej analizy własności, w: St. Kozyr-Kowalski, A. Przestalski, J. Włodarek (red.), Krytyka rozumu socjologicznego, Poznań 1997, s. 382-406

T. Kowalik, Property rights and social justice, „Studia Historiae Oeconomicae”, vol 28-29, s. 69-100

T. Kowalik, "www.polskatransformacja.pl", Warszawa 2009